Có một ÔNG ĐỒ khác...

           BẢN HỢP XƯỚNG

                         "  Ông Đồ "

                      

   Có một điều ít ai biết là Vũ Đình Liên ngoài hai bài thơ Lòng ta là những hàng thành quách cũ Ông đồ đã được Hoài Thanh - Hoài Chân giới thiệu trong Thi nhân Việt Nam còn có một " bản hợp xướng ông đồ" khác nữa cực kỳ lạ lẫm tài hoa...mà Vũ Đình Liên trước lúc đi xa đã kịp để lại cho đời.

   Sinh ngày 15 tháng 10 năm Quý sửu ( 1913 ) ở Hà Nội Vũ Đình Liên là một trong những người được phong Nhà giáo Nhân dân đầu tiên của Việt Nam. Ông làm thơ không nhiều nhưng đủ để ai đó khi nghe bài thơ ông đồ cũng đều phải nghĩ ngay tới cái tên Vũ Đình Liên tài ba : "Theo đuổi nghề văn mà làm được một bài thơ như thế cũng đủ. Nghĩa là đủ để lưu danh đủ với người đời." " Có những nhà thơ không bao giờ có thể làm được một câu thơ- tôi muốn nói một câu đáng gọi là thơ. Những người ấy hẳn là những người đáng thương nhất trong thiên hạ. Sao người ta thương hại những kẻ bị tình phụ nuôi một giấc mộng ái ân không thành mà không ai thương lấy những kẻ mang một tình thơ u uất chịu để tan tành giấc mộng quí nhất và lớn nhất ở đời : giấc mộng thơ  ? "( Thi nhân Việt Nam ). Vũ Đình Liên đã vinh hạnh bước qua ngưỡng cửa phong thần ấy để đi vào lòng người với tác phẩm thơ bất hủ : ông đồ của mình. Khi phong trào thơ mới ra đời người ta đã thấy thơ Vũ Đình Liên đăng rải rác trên các báo điều này mặc nhiên cho phép người ta xếp ông vào hàng những người thơ cũ. Trong bối cảnh mà hai dòng thơ cũ mới xung đột nhau kịch liệt ta thử trở lại bảy mươi bốn năm về trước tức là năm 1932 khi cụ Phan Khôi "trình chánh giữa làng thơ" bài thơ mới đầu tiên Tình già đăng trên báo Phụ nữ Tân văn số 122 của mình thì cuộc bút chiến giữa hai phe thơ cũ mới càng trở nên gay gắt. Chính Khái Hưng một trụ cột của báo Phong Hoá ngày đó tuy rất nhiệt tình bênh vực thơ mới nhưng cũng phải đả kích những nhà thơ mới đã quá dễ dãi khi cho ra đời những đứa con tinh thần què quặt thiếu tháng... Khái Hưng liền cho đăng bài thơ khá mai mỉa của ông :

               "Vì thế kỳ báo này

               Tôi lại

               Viết một câu văn vui đại khái

               Cũng bằng thơ mới

               Nói thơ tự do thì có lẽ phải hơn vì cứ mỗi lần

               Gặp vần thì tôi tự do xuống dòng bất kỳ câu ngắn

               Hay dài từ một đến mười hai chữ

               Như thế hẳn

               Chẳng khó khăn gì

               Mà bỗng mình trở nên một nhà thi

               Sỹ

               Rồi các nhà phê bình sẽ

               Tìm ra những cái hay của mình và có lẽ

               Tôn bừa mình lên bậc thi hào

               Thì mình cũng đành nhận chứ biết làm sao "

                          ( Kiến thức ngày nay số  526 - trang 11 )

Một khi hai dòng thơ đối kháng cùng hạnh ngộ nơi một con người thường mang nhiều uẩn khúc kín đáo với thời cuộc với bạn bè đôi khi đâm ra nghi ngại chính mình dù chỉ trong thâm tâm sự xung đột ấy có thể làm cho nỗi đau thoát ra bay bổng vào cõi thơ vi diệu. Trong giây lát may mắn nào đó một sự hợp nhất hoàn hảo của ý nghĩ sẽ chắp cánh cho ngôn từ thơ thăng hoa...Điều may mắn ấy đã đến với tấm lòng đôn hậu thật thà của Vũ Đình Liên trước kia hay Huỳnh Văn Nghệ sau này.Với Vũ Đình Liên đó còn là một phong thái bình dị mà cảm động ta có thể nghe thấy tiếng lòng u uất của ông trăn trở với bao điều muốn nói nhưng đã nghẹn ngào không thốt được nên lời :" Tôi bao giờ cũng có cái cảm tưởng là không đạt được ý thơ của mình. Cũng vì không tin thơ tôi có một chút giá trị nên đã lâu tôi không làm thơ nữa ".

               "Lòng ta là những hàng thành quách cũ

               Tự ngàn năm bỗng vẳng tiếng loa xưa..."

                                        ( Vũ Đình Liên tháng 9-1941 - Tinh Hoa )

Còn với Huỳnh Văn Nghệ cũng hai câu thơ thành danh đã đưa ông ngồi lên chiếu thơ trên : " Từ thuở mang gươm đi mở cõi trời Nam thương nhớ đất Thăng Long...".Ngoài hai câu thơ ấy có mấy ai nhớ tới những bài thơ khác của Huỳnh Văn Nghệ ? Về khía cạnh này Vũ Đình Liên có khá hơn ông đã biết che kín nỗi đau trong lòng mình đến thế nào sắp xếp cho đứa con tinh thần của mình tiếp cận với người đọc ra sao và ông đã không ngần ngại hạ mình trong thế khiêm nhường khi tuyên bố giải nghệ thơ... Ai cũng nghĩ ông đã rời khỏi thi đàn thật rồi và cũng từ đấy người ta ít thấy thơ ông đăng báo như trước : "Trôi đi thuyền / cứ trôi đi xa nữa / Vỗ giăng khuya bơi mãi / Cánh chèo mơ.." và người ta lại càng tin hơn lời ông nói.

Không hẳn là con thuyền cứ trôi đi xa mãi bỏ mặc ta là hàng thành quách cũ năm tháng rêu phong hay chỉ làm một cái việc duy nhất là cho chữ cho đời để rồi phải trăn trở khi sắp trở về với cát bụi..! Ngược lại ngoài việc chính là dạy học Vũ Đình Liên vẫn âm thầm phóng bút đề thơ ông đã chưa hề từ bỏ hoặc xa lánh thơ bao giờ để đến hôm nay - 1996 - khi đã thong dong về chốn xa ngàn người ta không thể biết chính xác Vũ Đình Liên còn có bao nhiêu bài thơ khác nữa đang còn ở đâu đó trong dân gian ? Chính vì không muốn từ bỏ nghiệp thơ và cũng không muốn ai biết đến điều ấy Vũ Đình Liên làm thơ trong lặng lẽ và cũng chỉ để tặng người thân bạn bè tri kỷ tri âm mà thôi. Một trong những người tâm phúc ấy của ông - một bạn thơ thời cố cựu chi giao của ông - cũng sống rất âm thầm lặng lẽ lại càng âm thầm lặng lẽ hơn khi mà người chồng của bà : nhà văn Ái Mỹ - cũng là bạn của ông đồ - qua đời. Thành phố biển Nha Trang rì rào sóng vỗ nơi bà đang sống cũng là địa chỉ lưu giữ những bài thơ bút tích hình ảnh của ông đồ gửi vào tặng vợ chồng bà sau ngày giải phóng (1975 ). Người đàn bà thiện duyên ấy chính là nữ sĩ Trinh Tiên.

Tôi không có diễm phúc như nhà văn Vĩnh Hữu được bà cho xem tận mắt chụp hình di cảo đọc trực tiếp những bản thơ viết tay của ông đồ. Đó là các thi phẩm trác tuyệt và có phần lạ lẫm mà tôi trích lại sau đây ngỏ hầu các bạn bốn bài thơ ( trong đó bài Tưởng nhớ đã rất quen thuộc với chúng ta ) cùng bốn hình ảnh ông đồ được sáng tác trong nhiều thời điểm khác nhau rồi gộp lại thành bản hợp xướng ông đồ bất tử :

•1-     Tưởng nhớ

Mỗi năm hoa đào nở

Lại thấy ông đồ già

Bày mực tàu giấy đỏ

Bên phố đông người qua

Bao nhiêu người thuê viết

Tấm tắc ngợi khen tài

"Hoa tay thảo những nét

Như phượng múa rồng bay"

Nhưng mỗi năm mỗi vắng

Người thuê viết nay đâu

Giấy đỏ buồn không thắm

Mực đọng trong nghiên sầu...

Ông đồ vẫn ngồi đấy

Qua đường không ai hay

Lá vàng rơi trên giấy

Ngoài giời mưa bụi bay

Năm nay đào lại nở

Không thấy ông đồ xưa

Những người muôn năm cũ

Hồn ở đâu bây giờ..?

                1936

•2-     Thuỷ chung

Năm nay đào lại nở

Chật đường chợ hàng hoa

Từ đáy sâu quá khứ

Ông đồ lại hiện ra

Sáng nay mưa chớm tạnh

Nắng nằm trên giấy hồng

Một đám người ngồi cạnh

Có nhà thơ ngồi cùng

Tôi xin đôi câu đối

Cụ rọc tờ giấy điều

Bàn tay xưa viết nối

Những nét chữ thân yêu

Bài thơ "Ông đồ" mới

Dưới bút cụ nở ra

Tôi chân thành chép lại

Đánh dấu một mùa hoa

Chỉ thêm lời ghi chú

Vần thơ xưa thơ nay

Thuỷ chung một lòng cũ

Dù vui buồn đổi thay.

                   1974

•3-     Hạnh phúc

Năm nay đào lại nở

Mừng hội Đảng hội Dân

Bút ông đồ lại hoạ

Những nét chữ đẹp thâm

Cờ biển ngập phố phường

Cánh đào bay thắm đỏ

Như cả ngàn mùa xuân

Nở hoa trên mỗi chữ

Người trẻ lại già nua

Nghe mực gieo giấy hát

Nhìn ông đồ nhà thơ

Rỡ ràng một khuôn mặt

Thấy trong lòng say sưa

Dừng chân không muốn bước

Nghe đọc những vần thơ

Ngợi khen những nét bút

Xuân Cộng hoà Xã hội

Mai đào tươi thắm hoa

Một nguồn hạnh phúc mới

Trào ngọn bút dòng thơ.

                      1977

•4-     Mùa xuân Cộng sản

Một cây đào muôn thuở

Năm bốn mùa nở hoa

Một ông đồ bất tử

Tay với bút không già

Hoa tươi màu sông núi

Chữ thắm tình bốn phương

Cành đào và câu đối

Ngàn đời Tết Việt Nam

Nghiên bút xưa vẫn đợi

Từ ngàn năm bài thơ

Từ ngàn năm câu đối

Đảng sáng tác bây giờ

Nghệ sĩ với " ông đồ"

Tình nước non vô tận

Như Đảng với Bác Hồ

Hương Đất Trời Cộng Sản

Năm năm đào lại nở

Vui người mới hồn xưa

Một mùa xuân bất tử

Tươi nét hoạ lời ca.

        ( Không năm tháng )

Còn có nhiều bài thơ khác như Bóng ông đồ ( xuân 1982 ) chiếc túi xách của người ông ông không mất...v..v. Nhưng hơn hết theo tôi bản hợp xướng ông đồ là sự kết hợp hài hoà và ấn tượng hơn cả tôi cũng lấy làm tiếc cho Hoài Thanh - Hoài Chân đã không kịp cập nhật các tác phẩm thơ sau này của Vũ Đình Liên. Và cũng chỉ với mục đích giới thiệu đến những người yêu thích thơ ông đồ nhưng chưa từng đọc hoặc nghe về bản hợp xướng thơ ông đồ tôi xin mạo muội được viết ra đây. Cảm ơn nữ sĩ Trinh Tiên nhà văn Vĩnh Hữu những người đã rất trân trọng và yêu mến ông đồ yêu mến thơ ông đồ đã làm vinh danh thêm Vũ Đình Liên một lần nữa khi đã cho công bố bản hợp xướng này lên các phương tiện thông tin đại chúng.

Thật là chưa phải lắm khi bài viết này không kịp đến với bạn đọc và những ai yêu mến ông đồ trong dịp xuân về nhất là khi đất trời cùng giao hoà bên chậu mai đào lung linh sắc thắm đọc thơ ông đồ ngắm hoa đào khoe sắc khoe hương ngắm những nàng thiếu nữ phơi phới xuân thì lả lướt trên những con đường quê thơm ngát để nhớ để thương để hoài niệm...về một thời xa xưa yêu dấu nào đó thì thật là thi vị biết chừng nào.       Chắc có lẽ trong chúng ta không ai là không bồi hồi xúc cảm khi  nhớ tới ông đồ xưa để tin rằng ông vẫn ngồi đấy với mực tàu giấy đỏ với nét bút phượng múa rồng bay :

               "Một ông đồ bất tử

               Tay với bút không già"

               "Một mùa xuân bất tử

               Tươi nét hoạ lời ca..."

Vâng không nghi ngờ gì nữa ông đồ trong thơ của Vũ Đình Liên đã đi vào bất tử...

                                                                         P.T.M - 2006

        ___________________________________________________________________________

Tài liệu tham khảo :

•-          Thi nhân Việt Nam

•-          Kiến thức ngày nay số  526

•-          Bản hợp xướng ông đồ - Vĩnh Hữu - V.N Nguyễn Đình Chiểu

              

              

phanthanhminh

Phục bạn lắm
Nhưng dẫu sao thì chúng ta cũng phải chấp nhận thực tế đó thôi..
Rất tiếc nhà thơ VĐL ra đi sớm quá để không kịp nghe bạn thầm thì

Thy Duong

Nhưng bạn ơi Rất rất tiếc
Có chút hạt sạn trong lời thơ. Đó là chữ Đảng.
Chữ này nên có trong ca khúc trong bài văn nhưng trong thơ thì nghe kỳ quá tôi biết trái tim chân thật của ông Đồ VĐL là trọn vẹn ý nghĩa đầy lý tưởng về 1 Đảng vì dân tộc quốc gia. Bi chừ hình như là ảo tưởng ...

Thy Duong

Tuyệt quá bạn ơi
Không ngờ lại dc đọc thêm mấy bài thơ về ông đồ già cua Nhà thơ Vũ Đình Liên. Tôi tải xuống những bài thơ này để giữ lại làm chút quà thăng hoa tâm hồn trướ nhữngvần thơ tuyệt hảo
Ngày xưa tôi rất thích bài thơ ông đồ già đặc biệt là hai câu cuối "Những người muôn năm cũ Hồn ở đâu bây giờ
Cám ơn bạn.